International Day for Disaster Reduction 2014: ICZMP in the IDDR 2014 Framework


, , ,

When we talk about the coasts, our mind quickly thinks of beaches, the bright sun, ocean breeze.Yes. The thoughts are very pleasant. However, the word “coast” also brings up images of hurricanes and tsunamis, natural disasters the last few years have become synonymous with. These events have made governments and global institutions around the world sit up and take notice as the frequency of natural disasters increases with humanitarian costs being unfathomable, the destruction unthinkable. Coping with the aftermath is a costly and difficult task and it is these facts that have pushed countries and governments to prepare for disasters and disaster risk management.

The Integrated Coastal Zone Management project (ICZMP) recognizes disaster preparedness and risk management as an integral element of integrated coastal management. Through our disaster preparedness trainings, we trained over 600 beneficiaries residing in Kutch, Morbi and Jamnagar located along Gujarat’s coast. This training was a collaboration between Gujarat Ecology Commission, Marine National Park and Kutch Forest Circle of the Forests and Environment Department, the Gujarat State Disaster Management Authority (GSDMA) and project beneficiaries from village CBOs, Edo-development Committees and SHGs.


The training program on Disaster Preparedness for the coastal community included demonstrative trainings on search & rescue, provision of first aid in the event of a natural disaster by trained experts from GSDMA, MNP and the Forest department, Government of Gujarat. It is important to highlight this initiative on International Day for Disaster Reduction (IDDR) 2014 to join the global dialogue on disaster risk management for resilient communities and coasts.



GEC commemorates International Coastal Cleanup Day 2014


, , ,

Intl Coastal Cleanup Day (2)

Gujarat Ecology Commission’s Beach Cleanup drive kicked off on September 19th 2014 in Sachana in collaboration with Marine National Park and Sanctuary to commemorate the occasion of International Coastal Cleanup Day 2014 which falls on September 20th. Our beach clean up activity continues till 22nd September covering Balachadi, Sachana, Narara, Salaya, Okha Madhi, Sikka, Pindara, Dwarka.
Clean coasts mean cleaner beaches, seas & oceans: the real beauty of our coasts. As oceans and seas support a vast variety of marine flora and fauna, it is very important to keep our coasts and waters free of litter, trash and debris that pose a grave threat to marine life and environmental sustainability.


ગુજરાતના દરિયાકાંઠા પર કેન્દ્રીત સૌપ્રથમ ફોટોગ્રાફી પ્રતિયોગીતા તથા પ્રદર્શન

Do read our Gujarati blog post on ‘Along the Coast of Gujarat’- our photography event showcasing the diverse facets of coastal life of Gujarat!

Gujarat Ecology Commission

રાજ્યનાં દરિયાઈ સંસાધનો વિશે જાગૃતતા લાવવી એ વિશ્વ બેન્ક પુરસ્કૃત તથા ગુજરાત ઈકોલોજી કમિશન દ્વારા અમલીકૃત સંકલિત દરિયાકાંઠા વ્યવસ્થાવપન પરિયોજના (આઈસીઝેડએમપી) ના મુખ્ય હેતુઓમાંનો એક છે. આ હેતુને ધ્યાને લઈ ‘Along the Coast of Gujarat’ ની થીમ પર ફોટોગ્રાફી પ્રતિયોગીતા તથા પ્રદર્શન દ્વારા ગુજરાતના દરિયાકાંઠા વિસ્તારોનાં વિવિધ પાસાંઓ અંગે લોકોને જાગૃત કરવાનો એક પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો. માન. મંત્રીશ્રી (રાજ્ય), વન અને પર્યાવરણ વિભાગ શ્રી ગોવિંદભાઈ પટેલના હસ્તે્ વિજેતા પ્રતિયોગીઓનું સન્માનન તથા ઈનામ વિતરણ કરવામાં આવેલ.

ચાલુ વર્ષે વિશ્વ પર્યાવરણ દિવસને સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સંઘ દ્વારા ‘Raise Your Voice, Not the Sea Level’ ની થીમ પર ઉજવવાનું નક્કી કરેલ છે તેને ધ્યાતને લઈ રાજ્યમાં પ્રથમ વખત જ ગુજરાત ઈકોલોજી કમિશન (જીઈસી) દ્વારા વિશ્વ પર્યાવરણ દિવસ ૨૦૧૪ ને ધ્યાનમાં રાખી ગુજરાતના દરિયાકિનાર પર કેન્દ્રીત ફોટોગ્રાફી પ્રતિયોગીતાનું આયોજન કરવામાં આવેલ. આ માટે ‘Along the Coast of Gujarat’ની થીમ પર ગુજરાતના દરિયાકિનારાને લગતા ત્રણ વિષયો પૈકી (૧) ગુજરાતના દરિયાકાંઠાનું જૈવિક વૈવિદ્ય (૨) સમુદ્ર સપાટીમાં વધારો…

View original post 596 more words

ગુજરાતના દરિયાકાંઠા પર કેન્દ્રીત સૌપ્રથમ ફોટોગ્રાફી પ્રતિયોગીતા તથા પ્રદર્શન


, , , , , , , , , , , , , , , , , ,

રાજ્યનાં દરિયાઈ સંસાધનો વિશે જાગૃતતા લાવવી એ વિશ્વ બેન્ક પુરસ્કૃત તથા ગુજરાત ઈકોલોજી કમિશન દ્વારા અમલીકૃત સંકલિત દરિયાકાંઠા વ્યવસ્થાવપન પરિયોજના (આઈસીઝેડએમપી) ના મુખ્ય હેતુઓમાંનો એક છે. આ હેતુને ધ્યાને લઈ ‘Along the Coast of Gujarat’ ની થીમ પર ફોટોગ્રાફી પ્રતિયોગીતા તથા પ્રદર્શન દ્વારા ગુજરાતના દરિયાકાંઠા વિસ્તારોનાં વિવિધ પાસાંઓ અંગે લોકોને જાગૃત કરવાનો એક પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો. માન. મંત્રીશ્રી (રાજ્ય), વન અને પર્યાવરણ વિભાગ શ્રી ગોવિંદભાઈ પટેલના હસ્તે્ વિજેતા પ્રતિયોગીઓનું સન્માનન તથા ઈનામ વિતરણ કરવામાં આવેલ.

ચાલુ વર્ષે વિશ્વ પર્યાવરણ દિવસને સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સંઘ દ્વારા ‘Raise Your Voice, Not the Sea Level’ ની થીમ પર ઉજવવાનું નક્કી કરેલ છે તેને ધ્યાતને લઈ રાજ્યમાં પ્રથમ વખત જ ગુજરાત ઈકોલોજી કમિશન (જીઈસી) દ્વારા વિશ્વ પર્યાવરણ દિવસ ૨૦૧૪ ને ધ્યાનમાં રાખી ગુજરાતના દરિયાકિનાર પર કેન્દ્રીત ફોટોગ્રાફી પ્રતિયોગીતાનું આયોજન કરવામાં આવેલ. આ માટે ‘Along the Coast of Gujarat’ની થીમ પર ગુજરાતના દરિયાકિનારાને લગતા ત્રણ વિષયો પૈકી (૧) ગુજરાતના દરિયાકાંઠાનું જૈવિક વૈવિદ્ય (૨) સમુદ્ર સપાટીમાં વધારો અને તેની અસર તથા (૩) દરિયાકાંઠાના લોકોનું જીવનનો સમાવેશ કરવામાં આવેલ.

વિશ્વ પર્યાવરણ દિવસથી જાહેર કરાયેલ આ ફોટોગ્રાફી પ્રતિયોગીતામાં ફોટોગ્રાફ્સ મોકલવાની મર્યાદા જૂન ૧૫, ર૦૧૪ સુધી નિયત કરવામાં આવેલ. આ પ્રતિયોગીતામાં ગુજરાતભરના કુલ ૫૦ પ્રતિયોગીઓએ ભાગ લીધો હતો. પ્રતિયોગીઓએ ગુજરાતના દરિયાકાંઠાનું જૈવિક વૈવિદ્ય વિષય પર ૪૬ (છેતાલીસ), સમુદ્ર સપાટીમાં વધારો અને તેની અસર પર ૨૬ (છવ્વીસ) તથા ૫૨ (બાવન) ફોટોગ્રાફ્સ દરિયાકાંઠાના લોકોનું જીવન વિષય પર ફોટોગ્રાફ્સ મોકલ્યા હતા. આમ કુલ ૧૨૪ ફોટોગ્રાફ્સનો પ્રતિયોગીતામાં સમાવેશ કરવામાં આવેલ.

પ્રતિયોગીતામાં આવેલ ફોટોગ્રાફ્સનું ત્રણ વરિષ્ઠ ફોટોગ્રાફ્સની નિર્ણાયક પેનલ દ્વારા છણાવટ કરવામાં આવેલ. નિર્ણાયક પેનલના ત્રણ સભ્યોમાં (૧) વર્ષોથી વન્યજીવોની ફોટોગ્રાફી કરનાર અને દેશ-વિદેશના અનેકવિધ એવોર્ડ વિજેતા વરિષ્ઠ ફોટોગ્રાફર શ્રી સનત શોધન (૨) ઈન્ડિયા ટુડે ગૃપ સાથે વર્ષોથી વરિષ્ઠ ફોટોગ્રાફર તરીકે સંકળાયેલા શ્રી શૈલેષ રાવલ તથા (૩) દરિયાઈ જીવસૃષ્ટિ પર ઘણા વર્ષોથી ફોટોગ્રાફી કરનાર શ્રી વિનોદ ગજ્જરે સેવાઓ આપી હતી. શ્રેષ્ઠ ફોટોગ્રાફ્સની પસંદગીની પ્રક્રિયા આરંભાય તે અગાઉ દરેક ફોટોગ્રાફ્સનું કોડીંગ કરવામાં આવેલ કે જેથી કરીને પસંદગીની પ્રક્રિયા પારદર્શક તથા તટસ્થ બની રહે. ત્રણેય નિર્ણાયકો ગુજરાત ઈકોલોજી કમિશનની વડી કચેરી ખાતે ઉક્ત કામગીરી અર્થે એકત્રીત થયેલ. પ્રાથમિક તબક્કાની છણાવટની પ્રક્રિયા બાદ નિર્ણાયકોએ ૨૮ ફોટોગ્રાફ્સની પસંદગી કરેલ. આ ૨૮ ફોટોગ્રાફ્સની ત્રણેય નિર્ણાયકોએ તમામ પાસાઓ પર ઝીણવટભર્યું અવલોકન કર્યા બાદ છેલ્લા તબક્કા માટે ૧૦ ફોટોગ્રાફ્સની પસંદગી કરેલ. છેલ્લા તબક્કામાં ત્રણેય નિર્ણાયકોની સર્વસંમતિથી પ્રથમ, દ્વિતીય તથા તૃતીય ફોટોગ્રાફ્સની પસંદગી કરવામાં આવેલ. તદઉપરાંત ખાસ ઉલ્લેાખનીય ઈનામ (Special Mention) તરીકે અન્ય એક ફોટોગ્રાફની પણ પસંદગી કરવામાં આવેલ.

વિજેતા પ્રતિયોગીઓની યાદી નીચે મુજબ છેઃ

PC2014_30_Cપ્રથમ વિજેતાઃ શ્રી મોહન માતંગ, અંજાર, કચ્‍છ (ફોટોગ્રાફ ટાઈટલઃ Lives at Bhardeshwar creek, Kachchh) ઈનામની રકમઃ રૂા. ૧૦૦૦૦/-

PC2014_21_Fદ્વિતીય વિજેતાઃ શ્રી કાર્તિક ભાવસાર, અમદાવાદ (ફોટોગ્રાફ ટાઈટલઃ Study of marine life) ઈનામની રકમઃ રૂા. ૭૫૦૦/-

PC2014_17_Gતૃતીય વિજેતાઃ શ્રી જીતુ જામ, ખંભાળીયા (ફોટોગ્રાફ ટાઈટલઃ Sea and Green) ઈનામની રકમઃ રૂા. ૫૦૦૦/-

OLYMPUS DIGITAL CAMERAખાસ ઉલ્‍લેખનીય ઈનામ શ્રી મયંક પ્રજાપતિ, અમદાવાદ (ફોટોગ્રાફ ટાઈટલઃ High tide at Hajira)

પ્રતિયોગીતામાં આવેલ ફોટોગ્રાફ્સ પૈકી છણાવટ કરેલા ૪૬ (છેતાલીસ) સુંદર ફોટોગ્રાફ્સ તથા વિજેતા ફોટોગ્રાફ્સ મળી કુલ ૫૦ (પચાસ) ફોટોગ્રાફ્સના પ્રદર્શનનું આયોજન તારીખ ૧૫ થી ૨૦ જુલાઈ ૨૦૧૪ દરમિયાન હઠીસીંગ વિઝ્યુઅલ આર્ટ ગેલેરી, અમદાવાદ ખાતે કરવામાં આવેલ. પ્રદર્શનના ઉદ્ઘાટનની સાથોસાથ વિજેતા પ્રતિયોગીઓને સન્‍માન તથા ઈનામ વિતરણ માન. મંત્રીશ્રી (રાજ્ય), વન અને પર્યાવરણ વિભાગ શ્રી ગોવિંદભાઈ પટેલના હસ્‍તે તારીખ ૧૫ જુલાઈ ૨૦૧૪ના રોજ કરવામાં આવેલ. પ્રતિયોગીઓને સન્‍માન તથા ઈનામ વિતરણના કાર્યક્રમમાં પ્રતિયોગી ફોટોગ્રાફર્સ ઉપરાંત વન વિભાગ, ગીર ફાઉન્‍ડેશન તથા બાયસેગના અધિકારીશ્રીઓ તથા સેપ્‍ટ યુનિવર્સિટીના પ્રાધ્‍યાપકો અને વિદ્યાર્થીઓને મળી ૧૨૦થી વધુની સંખ્‍યામાં લોકો ઉપસ્‍થિત રહ્યા હતા.

IMG_0696શ્રી ગોવિંદભાઈ પટેલ, મંત્રીશ્રી (રાજ્ય), વન અને પર્યાવરણ વિભાગ, ગુજરાત સરકાર દ્વારા આમંત્રિતો તથા પ્રતિયોગીઓને સંબોધન

IMG_0726માન. મંત્રીશ્રી તથા ડો. એ.કે. વર્મા, સભ્‍ય સચિવશ્રી, ગુજરાત ઈકોલોજી કમિશન – પ્રદર્શન નિહાળતા

ઈનામ વિતરણ બાદ માન.મંત્રીશ્રી ગોવિંદભાઈ પટેલે વિજેતા પ્રતિયોગીઓને બિરદાવ્‍યા હતા તથા પોતાના સંબોધનમાં જણાવ્‍યું હતું કે, આ ફોટોગ્રાફી પ્રતિયોગીતા દ્વારા કુદરતને ચાહનાર તમામ લોકોને ગુજરાતના રમણીય અને અતિસુંદર દરિયાકાંઠાને અલગ દ્રષ્‍ટિકોણથી જોવાની તક મળી છે. તેમણે પ્રતિયોગીઓને ગુજરાતના વૈવિધ્‍યતાથી ભરપૂર દરિયાકાંઠાને પોતાની ફોટોગ્રાફી દ્વારા દુનિયા સમક્ષ મૂકવાની પ્રયાસોને અવિરત રાખવા હાકલ કરી હતી.

ગુજરાત ઈકોલોજી કમિશનના સભ્‍ય સચિવશ્રી તથા આઈસીઝેડએમપીના પ્રોજેક્ટ ડાયરેક્ટર ડો. એ. કે. વર્માએ ફોટોગ્રાફી પ્રતિયોગીતા યોજવા પાછળના ઉદ્દેશ વિશે વિગતે વાત કરી હતી. કળા દ્વારા કુદરતના સંવર્ધન અને સંરક્ષણ વિષયક જાગૃતિના જે પ્રયાસો થઈ રહ્યા છે ખૂબ જ પ્રોત્‍સાહનને પાત્ર છે તેવું ડો. વર્માએ જણાવ્‍યું. આવા પ્રકારની પ્રતિયોગીતાઓ દ્વારા ઉત્‍સાહી ફોટોગ્રાફર્સને ગુજરાતના દરિયાકાંઠે જોવા મળતા અલભ્‍ય જીવનને રજૂ કરવાનો મોકો મળ્યો અને ગુજરાત ઈકોલોજી કમિશન તે માટે માધ્‍યમ બન્‍યું તે બાબતે તેઓએ આનંદ વ્‍યક્ત કર્યો હતો.

પ્રદર્શનમાં રજૂ થયેલ ફોટોગ્રાફ્સમાં મુલાકાતીઓને ગુજરાતના દરિયકિનારાના અનેક રંગો તથા પાસાઓ જોવા મળેલ. ગુજરાતના દરિયાકાંઠાની અદભૂત જૈવવિવિધતા, દરિયા પર નભતા લોકોનું જીવન, ચલહપહલ અને દરિયાના વિવિધ મિજાજની ઝાંખી ફોટોગ્રાફ્સ થકી રજૂ કરવામાં આવેલ. છ દિવસ ચાલેલા ફોટોગ્રાફી પ્રદર્શનમાં અંદાજીત ૮૦૦ થી પણ વધુ લોકોએ મુલાકાત લીધી હતી.

At the Crossroads of Public & Environmental Health & Communication: GEC’s Biomedical Waste Management Campaign


, , , , , , , , ,


Development in isolation is unthinkable and development in the 21st century has never been more integrated and diversified cutting across disciplines, institutions, stakeholders even countries. Health, an important element of human development itself has a diversified portfolio today ranging from global to public health, from community to environmental health.

Furthermore, environmental health has branched out into several components such as ecosystem health, sanitation, health of oceans, forests etc. In other words, most aspects of development are very closely interlinked; it is difficult to separate one from the other and this applies to the relationship between public health and the environment. and/or environmental health.


At the centre of it all lies good human health which can be ensured if the environment, in which humans thrive, is in good health as well. GEC’s Biomedical Waste Management Campaign is an initiative not just highlighting the importance of waste management but also the interdependence between public and environmental health.

Incorrect disposal of biomedical waste causes irreversible pollution in the environment: atmospheric as well as water. The consequences of the same therefore affect people and the environment that they survive in and depend upon. In order to generate awareness about this issue, Gujarat Ecology Commission conceptualized a series of training on Biomedical Waste Management for medical and paramedical staff from health systems operating at the community level to the district level. The campaign is being run in collaboration with the Commissionerate of Health, government of Gujarat. The training sessions were conducted by guest speakers from the Gujarat Pollution Control Board, Commissionerate of Health and E-coli waste management Pvt. ltd. The campaign is currently running in the major districts of Gujarat viz. Ahmedabad, Baroda, Gandhinagar, Surat, Navsari, Bhavnagar.


The response so far has been tremendous with medical and paramedical staff turning up in substantial numbers for the training. This response has encouraged us to focus more strongly on communication, a tool that is vital to knowledge exchange, capacity building and change. The participants received toolkits that include a ‘Biomedical Waste’ DVD,’Guideline for Biomedical Waste Management’ manual & a certificate of participation.

GEC’s Wetland Management Campaign- An initiative for Community based-natural resource management and Conservation

Wetlands play a vital role and provide a multitude of benefits like purification and regulation of flows, fisheries, habitat provision to plants, animals and micro-organisms. It also creates opportunities of recreation and tourism as well as acts as shield against extreme conditions like drought and flood. Though the wetlands are reservoirs of abundant benefits, its conservation and management is often unattended. Collaboration among community and administration is pertinent for sustainable management of wetlands.

Therefore, Gujarat Ecology Commission (GEC) has designed a unique campaign to sensitize community about wetlands management prior to the restoration efforts. The campaign intends to make the community living along over 200 wetlands of Gujarat aware of the importance and types of wetlands as well as its management. The campaign is being done in the form of a systematic training with a specific module that addresses the importance of wetlands management at community level. The campaign which was started in January 2014 is now proceeding into its next phase and we are very excited about it!


The training sessions are attended by members of youth groups and Panchayat’s; local leaders, SHG members, women and elders of the village. The training sessions include audio-visual tools, games and interactive sessions. In the course of training, community members get to know about wetlands and its management through a participatory approach and create a SWOT analysis on wetlands.


Our campaign kicked off on July 10th in Sukavantda village, Aravalli district in Gujarat. Watch this space for more updates and catch us on Twitter and Facebook!

‘Along the Coast of Gujarat’ – A Photography Competition by Gujarat Ecology Commission

In an attempt to bring out the essence of Gujarat’s beautiful and unique coastline and promote budding and experienced photographers in Gujarat, we decided to organize a photography competition. Little did we know that we would succeed so wonderfully.

With over 100 entries featuring the different sights, sounds and smells of Gujarat’s coast, the competition was tough. However, esteemed jury members belonging to different fields of photography in Gujarat helped us through the selection process and chose 4 winners!

winner list

 To celebrate the talent and creativity of our winners and other deserving participants, we are organizing a photo exhibition from July 15th to July 18th at the CEPT University campus! The necessary details are in the invitation flyer:

 Exhibition Invitation

Rivers of Gujarat


, , , , , , , , , , , , , ,

Rivers, watersheds and aquatic ecosystem are the biological engines of the planet. They are the basis of life and the livelihoods of local community. Rivers and their landscapes are complex ecosystem that can be seen as an interaction between five main components: physical habitats, flow regime, the energy or food base of the system, biological interactions and water quality. All contribute to the maintenance of the biological or ecological integrity of the system which refers to the capacity to support or maintain a balanced, integrated and adaptive biological system having the full range of elements and process expected in a regions natural habitat. (Karr, 1998)

In Gujarat there are total 185 River basins. Three major groups of rivers flow through the state in different directions. The major rivers of central and northern Gujarat include Narmada, Sabarmati, and Mahi. Rivers flowing through the Saurashtra region are Mithi, Khari, Bhadar, Shetrunji and Bhogavo. Rivers in the southern part of the state include Narmada, Tapi, Purna, Ambika, Auranga and Damanganga. Kutch has many rivers but most of them are small and dry up during summer. While Khari meets the desert, Magh and Tara empty their waters in the Gulf of Cambay.


In Gujarat Rivers are facing problems of encroachment, sand mining, large dams, deforestation and poor management practices these factors are impacting all aspects of rivers: ecological, social, cultural, religious, aesthetic, tourism related and economic. Controlling pollution and regular water quality monitoring have become indispensible tools as river basins are subjected to domestic, industrial, agricultural and wastewater.


GEC is working on bio monitoring of six rivers of Gujarat selected on the basis of six different Eco regions of Gujarat (Patel, 1997). In this project physicochemical, sedimentological, algal, planktonic, macroinvertebrate studies are done to access ecological status of Rivers in Gujarat. This will help in accessing biodiversity status, trophic status and health indicator species of these rivers for future management of these resources.



Karr, J (1998) Rivers as Sentinels: Using the Biology of Rivers to Guide Landscape Management. In River Ecology and Management: Lessons from the Pacific Coastal Ecoregion, ed. R.J. Naiman and R.E. Bilby, 502-528. New York: Springer-Verlag.

Patel P.P (1997). Eco regions of Gujarat. Published by Gujarat Ecology Commission.

Possibilities of Eco-tourism development in the State of Gujarat


, , , , ,

Eco-tourism and its significance

Ecotourism is defined as “Responsible travel to natural areas that conserves the environment and improves the well-being of local people.” Such tourism is low- impact, educational and conserves the environment while directly benefiting the economic development of local communities. Eco-tourism should attract  visitors, offering them a chance to interact with nature in such a way that the special qualities of the site can be preserved or enriched. At the same time productive base should be created so the local communities as well as ecotourism service providers can enjoy a sustainable standard of living while offering these services. Besides all these, the revenue produced from tourism helps and encourages governments to fund conservation projects and training programs (Gujarat Tourism, 2014).

Financial assistance or incentives from the local conservation fee can be provided as incentives for communities/ individuals who own revenue lands outside protected areas, to convert such lands to forest status (MoEF, 2011).

Gujarat has a kaleidoscopic variety of cultures which makes it a rich cultural heritage spot with immense potential of becoming a major tourism destination. Gujarat also boasts of  diverse natural landscapes contributing to the state’s natural beauty . Gujarat was ranked 10th in terms of domestic tourist arrivals and 16th in international tourist arrivals in the year 2009. As per the Gujarat state government estimates, the tourism sector accounts for 2.5% of Gujarat’s SDP and has contributed significantly towards total employment generation (both direct and indirect). The average foreign currency spent per person per day is close to USD 700 to 1050 in Gujarat.

Step of the State towards Eco-tourism

Withdiverse ecosystems such as deserts, dry forests, grasslands as well as  rich moist deciduous forest, marine ecosystems and wetlands, , Gujarat can establish and promote ecotourism for nature lovers (Gujarat Tourism, 2011). Eco-tourism destinations are also present in Gujarat including 4 national parks and 22 sanctuaries.

In 2007, state government came up with the “Gujarat Eco-Tourism Policy”. The Government of Gujarat has accordingly embarked upon developing tourism in a sustainable manner by expanding tourism infrastructure, promotion and marketing, development of accommodation and skilled manpower in the sector. The policy and programmes are being oriented to ensure development of tourism in sustainable manner and distribution of benefits of tourism to all stakeholders. Care is being taken for infrastructure augmentation projects to ensure that the development is in conformity with the local ambience and vernacular architecture and eco-friendly practices are followed as far as possible.

According to the “Gujarat Eco-Tourism Policy” in 2007 for identification of prospective eco-tourism sites following natural areas shall be considered and sites to be promoted:

  1. Long coast line for identification of known and unknown beaches.
  2. Sanctuaries and National Parks.
  3. Pristine forests of eastern hilly terrain of Gujarat.
  4. Unique landscapes and ecological niches, e.g. Rann, back waters, wetlands.

Dunny Point is the first ecotourism site in Gujarat which is located at Dwarka, land of Somnath. It is active in nature conservation that started as a vital aspect of government policy. The Kankaria Lake, another ecotourism site with its new look, attracts tourist from all over the world with its unique serenity and beauty. Surrounding the lake, tourists have endless recreation activities to engage in such as the Zoo, Garden Park, Fish Aquarium, Balvatika (for kids), a mini Train tour round the lake, boating and other facilities (Gujarat Tourism, 2014).

In an effort to boost ecotourism, the government has recently identified as many as 42 sites across the state to be developed as ecotourism destinations. The sites include wildlife and bird sanctuaries, pristine forests of the eastern hilly terrain, diverse landscapes and ecological niches among others. Accommodation and lodging for prospective tourists, camping sites, adventure activities, interpretation centres, and cafeteria will be developed in the identified sites (Gujarat Tourism, 2014).

List of the areas of Gujarat where eco-tourism activities have been undertaken under the grant of the Tourism Corporation of Gujarat Ltd., Gandhinagar is as follows:

Sr. No. District Taluka Place
1 Porbandar Porbandar Madhupur
2 Jamnagar Jamnagar Pirotan
3 Kheda Thasra Dakorji
4 Kachchh Lakhpat Narayan Sarovar
5 Kachchh Bhachau Petrified wood fossil park, Dholavira
6 Junagadh Veraval Harihar Van Somnath
7 Junagadh Junagadh Girnar
8 Junagadh Talala Sasan Gir
9 Junagadh Kodinar Kajnanavada
10 Dahod Dhanpur Ratanmahal
11 Vadodara Chhota Udepur Kevdi
12 Vadodara Sankheda Vadhwana
13 Vadodara Sankheda Targol
14 Panchmahal Godhra Samli
15 Panchmahal Jambughoda Dhanpuri/ Jambughoda
16 Banaskantha Danta Maglya Van Ambaji
17 Banaskantha Danta/ Palanpur Balaram- Ambaji
18 Banaskantha Amirgadh Jessore
19 Bhavnagar Bhavnagar Velavadar National Park
20 Gandhinagar Gandhinagar Punit Van
21 Gandhinagar Gandhinagar Wilderness Park, Gandhinagar
22 Gandhinagar Gandhinagar Fossil Park, Gandhinagar
23 Gandhinagar Gandhinagar River Front Development, Gandhinagar
24 Gandhinagar Gandhinagar Herbivore and Butterfly Park, Gandhinagar
25 Gandhinagar Gandhinagar Facility at Indroda Park
26 Ahmedabad Viramgam Nal Sarovar
27 Mehsana Kadi Thol
28 Sabarkantha Vijaynagar Polo
29 Dang Aahwa Mahal
30 Dang Aahwa Gira Fall
31 Dang Aahwa Devinamal
32 Dang Aahwa Saputara
33 Navsari Vansda Kilad
34 Valsad Kaprada Dabkhal
35 Tapi Vyara Padamdungari
36 Tapi Vyara Ambapani
37 Narmada Nandod Sagai (Shoolpaneshwar)
38 Narmada Nandod Vishalkhadi
39 Narmada Nandod Malsamot
40 Narmada Nandod Zarwani
41 Surat Mandvi Kevdi
42 Bharuch Jagadiya Kadiyadungar

The Gujarat Ecology Commission (GEC) is implementing the Integrated Coastal Zone Management Project (ICZMP) in Gujarat. The project aims to improve the livelihood opportunities for the communities which are dependent on these resources by providing alternative livelihood opportunities. The State Project Management Unit and Marine National Park & Sanctuary, Jamnagar is implementing pilot investment for the conservation of coastal resources management and conservation in the Marine National Park and therefore prefeasibility study is being conducted under the ICZM Project for developing eco-tourism in and around Marine National Park & Sanctuary area.




Gujarat Eco-Tourism Policy, 2007. No. WLP-2005-1764-G.1 (1818) 1 January, 2007

MoEF, 2011. Guidelines for ecotourism in and around protected areas, Ministry of Environment and Forests, Government of India.

Business Standard, 2011. Gujarat Govt keen to develop eco-tourism,, cited on 19 March, 2014 @ 11:54 hrs.

Gujarat Tourism, 2014. cited on 18 March, 2014 @ 13:14 hrs

Gujarat Tourism, 2011. Monthly e-magazine of Gujarat Tourism, cited on 18 March, 2014 at 13.57 hrs

One India News, 2008. Gujarat’s new tourism policy stresses on eco-tourism, , cited on 19 March, 2014 @ 11:54 hrs.












Eco-Restoration of Forest ecosystem: the Amba Forests, Gujarat

સહિયારા પ્રયાસે બનાવ્‍યું આંબા ગામનું વન ફરી હરિયાળું


ગુજરાત ઈકોલોજી કમિશન દ્વારા વલસાડ વન વર્તુળ સાથે સંકલિત પ્રયાસો દ્વારા ધરમપુર તાલુકાના આંબા ગામના પર્વતીય વનના નુકસાન પામેલા પરિસરતંત્રને નાવીન્‍યરૂપ અને ઓછી ખર્ચાળ તકનીકના ઉપયોગ દ્વારા પુનઃસ્‍થાપિત કરવા ઉપરાંત સ્‍થાનિક આદિવાસી સમુદાયોની આજીવીકા વધારવા તેમજ તેઓને વન સંરક્ષણના પ્રયાસોમાં સક્રિય કરી જંગલને લાંબાગાળા સુધી ટકાવી રાખવાના ઉદ્દેશથી એક મોડેલ પ્રોજેક્ટ હાથ ધરવામાં આવી રહ્યો છે.

Image   Image

વલસાડ જિલ્‍લાના ધરમપુર તાલુકાનું આંબા ગામ. ગામનું ડુંગરાળ વન સહયાદ્રી પર્વતમાળાનો અગ્નિ દિશાનો એક ભાગ છે. ગામના લોકોની આજીવીકાનો મુખ્‍ય આધાર ખેતી. ગામના વનમાંથી બળતણ માટે સૂકા લાકડા, પશુઓ માટે ઘાસચારો તથા વનમાં થતી પેદાશો ગામ લોકોના જીવન જરૂરિયાત માટે ઉપયોગી સાબિત થતી. સુંદર ડુંગરોથી છવાયેલું વન, ગામ લોકોના જીવનનું અભિન્‍ન અંગ હતું.

પરંતુ વન જે જીવન નિર્વાહનો એક અગત્‍યનું સાધન પણ હતું તેને વધુ પડતા ઉપયોગના કારણે ઘસાતુ ચાલ્‍યું અને તેના લીધે સાગના વૃક્ષો, વાંસ, કારૂકડો, અરડુસા, સીમળા, કડાયો, કરમદા વગેરે પ્રકારની જૂજ વનસ્‍પતિ કાળક્રમે ઓછી થતી ગઈ. ૪૫ ડીગ્રી સુધીનો ઢાળ ધરાવતા આ વિસ્‍તારમાં લાલ મોરમ પ્રકારની જમીન છે જેને વનરાજી વચ્‍ચે ખેતી વિસ્‍તાર આવેલ છે. વૃક્ષોનું વધારે પડતું છેદન અને પશુઓના ખુલ્‍લામાં થતી ચરિયાણથી આંબા ગામનું વન જાણે કે ઈતિહાસ બની જવાના આરે આવીને ઊભું હતું.

આવી વિકટ પરિસ્‍થતિને ધ્‍યાને લઈ વલસાડ વન વર્તુળ હેઠળ કાર્યરત વલસાડ ઉત્તર વન વિભાગ દ્વારા આંબા ગામના વનને બચાવવા અનેકવિધ પ્રયત્‍નો હાથ ધરવામાં આવ્‍યા જે પૈકી ગામની સહભાગી વન વ્‍યવસ્‍થા મંડળીને સક્રિય કરી. તેની સક્રિયતા થકી વનો થતો વિનાશ અટકાવવો એ મુખ્‍ય હેતુ હતો પરંતુ ભૂતકાળમાં જે નુકશાન થયું હતું તે ભરપાઈ કરવા માટે હજુ ઘણું કામ બાકી હતું.

ગુજરાત ઈકોલોજી કમિશને આંબા ગામના અનન્‍ય વનને પુનઃસ્‍થાપિત કરવા માટેની વલસાડ વન વર્તુળની દરખાસ્‍ત સ્‍વીકારી અને રૂા. ૪૯.૬૭ લાખની યોજનાને આ વિસ્‍તારના પરિસરને પુનઃસ્‍થાપિત કરવા મોડેલ પ્રોજેક્ટ તરીકે મંજૂરી આપી હતી. યોજનામાં આગોતરા કામો જેમકે મહુડા, કડાયા, કુસુમ, સીસમ વગેરે જેવા ૬૨૫૦૦ રોપાઓની નર્સરી તૈયાર કરવી, ભેજ સંગ્રહ શક્તિ સંગ્રહવા માટે હીલટોપ ટેન્‍ક તૈયાર કરવાની કામગીરીને પ્રાધાન્‍ય આપવામાં આવ્‍યું. નર્સરીમાં ઉછરાયેલ રોપાઓનું વાવેતર કરવા આ વનમાં ૪૬૯૦૦ ખાડાઓ, કટબેક, કન્‍ટુરટેંચ તથા ૧ કિમીનું ફેન્‍સીંગ પણ કરવામાં આવ્‍યું.

ખાડાઓ તૈયાર કરવાથી લઈને વાવેતર સુધી દોઢ મહિનો ચાલેલી કઠીન કામગીરીમાં સહભાગી વનવ્‍યવસ્‍થા મંડળી દ્વારા આંબા ગામ અને તેની આસપાસના ગામના ૧૫૦ ગામલોકોને સાંકળવામાં આવેલ. ગામ સમુદાયોને તેના કારણે આજીવીકા પણ મળી રહી હતી. એન્ટ્રી પોઈન્‍ટ એક્ટીવીટી તરીકે આ વનની આસપાસના ખેડુતોની જમીનમાં ઉછેરવા માટે ૨૦૦૦૦ આંબાની નુતન કલમોનું વિતરણ પણ કરવામાં આવેલ હતું.

યોજના અંતર્ગત આંબા ગામમાં પસંદ કરેલ ૧૦૦ હેક્ટરમાં કરવામાં આવેલ વાવેતરમાં નર્સરીમાં અગાઉથી ઉછેરેલા રોપાઓ રોપવામાં આવેલ. કન્‍ટુર ટ્રેન્‍ચના પાળા પર કાજુ, ખાખરા તથા ખેરના બીજનું વાવેતર કરવામાં આવેલ. વધારામાં સતાવરીના ૧૦૦૦ રોપાનું મોટા વૃક્ષો પાસે વાવેતર કરવામાં આવેલ.

માત્ર પ્‍લાન્‍ટેશન કરવાથી અટકી ના જતા વન વિભાગે આદિવાસી સમુદાય સાથે રહી આંબા તથા આસપાસના ગામોની વનવિકાસ વ્‍યવસ્‍થા મંડળીના સભ્‍યોને વનનો જરૂરત મુજબ ઉપયોગ કરવા, પશુઓને ચરવા માટે વનમાં છૂટા ના મૂકવા, બળતણ માટે માત્ર સૂકું લાકડું જ વીણવું તથા હિસાબી બાબતોની જાળવણી અંગે વિવિધ તાલીમો દ્વારા સ્‍થાનિક સમુદાયોનું ક્ષમતાવર્ધન પણ કરેલ છે.

પ્‍લાન્‍ટેશનની કામગીરી બાદના એક વર્ષના સમયગાળામાં લોકોની જાગૃતતા, વન વિભાગનું નિયમિત નિરીક્ષણ અને કાળજીના કારણે છોડોનો સારો વિકાસ થયેલો જોવા મળે છે. તદઉપરાંત પશુઓના ચરિયાણના કારણે થતું નુકશાન પણ અટક્યું છે. ટેકરીઓ ઉપર બનાવેલ પાણી સંગ્રહની નાની તલાવડીઓના કારણે જમીનમાં ભેજનું પ્રમાણ પણ ચોમાસા બાદ પણ લાંબા સમય સુધી રહે છે જેને કારણે છોડોને જરૂરી પોષણ મળી રહે છે. લોકોમાં આવેલી જાગૃતતાના કારણે વનમાંથી માત્ર સૂકા લાકડા વીણવામાં આવે છે અને હવે લોકો વનને વધુ માન આપતા થયા છે.

આંબા ગામના વનને પુનઃસ્‍થાપિત કરવાના પ્રયત્‍નો વિશે વાત કરતા ગુજરાત ઈકોલોજી કમિશનના સભ્‍ય સચિવ ડો. એ. કે. વર્મા જણાવે છે કે, “માત્ર પ્‍લાન્‍ટેશન કરીને ક્યારેય નુકશાન પામેલા વનને પુનઃસ્‍થાપિત નથી શકાતું. તે બાબતને ધ્‍યાને લઈ આ યોજનામાં નવતર પહેલના ભાગરૂપે સ્‍થાનિક સમુદાયિક સંગઠન, વન વિભાગ અને ઇકોલોજી અને જૈવવિવિધતા સંરક્ષણ અને વ્‍યવસ્‍થાપન ક્ષેત્રના નિષ્‍ણાતને સાંકળવામાં આવ્‍યા છે. વિષય નિષ્‍ણાત પ્રથમ માસે આંબા ગામના આ વન વિસ્‍તારની રૂબરૂ મુલાકાત લઈ વૈજ્ઞાનિક અભિગમ અને સ્‍થાનિક કોઠાસૂઝનો સમન્‍વય કરીને રોપઓની વધુ કેવી રીતે જાળવણી કરી શકાય, નવા કયા પ્રકારના રોપા તૈયાર કરી શકાય તે બાબતે સ્‍થાનિક સમુદાયિક સંગઠનો, વન વિભાગના કર્માચારીઓ તથા અધિકારીઓ સાથે ચર્ચા તથા સૂચનો આપે છે. આ નાવિન્‍ય પહલ દ્વારા એવી પરિસ્‍થિતિ તૈયાર કરવાનો ઉદ્દેશ છે કે જેના દ્વારા સ્‍થાનિક પરિસરતંત્ર તેની કુદરતી વિકાસ પુનઃપ્રાપ્‍ત કરે, વૃક્ષો, છોડ ઉપરાંત વન્‍યજીવોને પણ પર્યાપ્‍ત પોષણ મળી રહે તેવા વાતાવરણનું નિર્માણ થાય અને આ તમામ પ્રક્રિયામાં સ્‍થાનિક સમુદાયોની સહભાગીતા હોય જેથી તેમને આજીવિકા પણ વધારો થાય.”

આંબા ગામના લોકોનું પોતાના વન અને તેના દ્વારા મળતા કુદરતી સંશાધનો પ્રત્‍યે વધુ જાગૃતતા તથા વનને નુકશાનકર્તા પરિબળોને અટકાવવામાં સક્રિય ભાગીદારીના કારણે વનનો વિકાસ થઈ રહ્યો છે. વન વિભાગના સ્‍થાનિક કર્મચારીઓ દ્વારા ગામ લોકોનો સાથ લઈ કરાયેલી આ સહિયારી કામગીરીના કારણે કુદરતની બક્ષીસ સમાન આંબા ગામનું વન સમગ્ર રાજ્ય માટે ચોક્કસ પથદર્શક સાબિત થશે.